سرمايه

قرن حاضر كه به عصر اطلاعات معروف شده است، پديده‌هايي را به همراه آورده است كه ضمن نوظهور و ناشناخته بودن، موجب تحول اساسي در مراودات تجاري و اقتصادي كشورها شده است.

تجارت الكترونيك از جمله مهم‌ترين اين پديده‌هاست كه الزاماتي را هم به همراه دارد. عمده‌ترين اين الزامات بانكداري الكترونيك و در كنار آن بيمه الكترونيك است كه البته كم‌تر به آن پرداخت شده است.

بيمه الكترونيكي (E-Insurance) در يك تعريف كلي، به فراهم ساختن امكان دسترسي مشتريان به خدمات بيمه‌اي با استفاده از واسطه‌هاي ايمن و بدون حضور فيزيكي اطلاق مي‌شود. بنابر تعريف ديگر، بيمه الكترونيك به ارايه و مبادله محصولات و خدمات بيمه‌اي با بهاي اندك از طريق كانال‌هاي الكترونيكي گفته مي‌شود.

بيمه الكترونيكي دو مزيت اصلي دارد؛ نخست اين‌كه علاوه بر كاهش دادن هزينه‌هاي اداري و مديريتي (داخلي)، از طريق مكانيزه شدن مراحل كار باعث مي‌شود تا نوعي ارتباط شبكه‌اي بين واحدهاي شركت‌ها به وجود آمده و اطلاعات مديريتي ارتقا پيدا كند. مزيت دوم آن نيز كاهش كارمزد پرداختي به واسطه‌ها است چرا كه بيمه‌نامه به طور مستقيم به مشتريان فروخته مي‌شود و براي خريداران هزينه كم‌تري خواهد داشت. ضمن اين‌كه صرفه‌جويي در هزينه‌ها، اين امكان را به وجود مي‌آورد كه مبلغ صرفه‌جويي شده در بازار رقابتي صرف مشتريان شود و آن‌ها فرصت يابند تا بيمه‌‌نامه‌ها يا خدمات بيش‌تري را به دست آورند.

طي بررسي‌هاي به عمل آمده در كشورمان به دليل عدم وجود زيرساخت‌هاي ارتباطي و مخابراتي مناسب، در بخش بانكداري الكترونيكي و بيمه الكترونيكي، بسيار عقب‌تر از ساير كشورهاي دنيا هستيم هرچند كه با توجه به ساختار خدمات بانكي، در حوزه بانكداري الكترونيكي اقدامات قابل توجهي در مقايسه با صنعت بيمه انجام شده است.

در حال حاضر چند مشكل اساسي در پياده‌سازي IT در صنعت بيمه وجود دارد. نخستين مشكل اين است كه شركت‌هاي بيمه به صورت جزيره‌اي براي خود برنامه تدوين كرده‌اند و يك طرح جامع در اين زمينه براي كل صنعت بيمه وجود ندارد.

مشكل ديگر آن است كه در ايران موسساتي كه بتوانند براي شركت‌هاي بيمه برنامه IT ارايه داده و در زمينه بيمه متخصص باشند وجود ندارد. از سوي ديگر اكثر شركت‌هاي بيمه از توانمندي‌ها و قابليت‌هاي فني كافي در زمينه IT برخوردار نيستند بنابراين اولين قدم آن است كه يك سند راهبردي كه در آن چشم‌اندازها، استراتژي‌ها و برنامه‌هاي توسعه IT صنعت بيمه در آن ديده شود، ترسيم شود. هم زمان با بسترسازي فرهنگي براي استفاده از IT در صنعت بيمه بايد بسترهاي قانوني نيز فراهم شود علاوه بر اصلاحات در ساير قوانين به نظر مي‌رسد برخي از قوانين بيمه‌اي نيز بايد اصلاح شود مثلا در مواد دو و سه قانون بيمه آمده است كه سند بيمه بايد كتبي باشد بنابراين بيمه‌نامه الكترونيكي در آن پيش‌بيني نشده است.

از مشكلات اساسي ديگر در فروش الكترونيكي بيمه، استاندارد كردن بيمه‌نامه‌هاست. در برخي از رشته‌هاي بيمه مانند عمر، درمان و مستمري، بيمه‌نامه‌ها استانداردپذيرند. اما در برخي ديگر از رشته‌هاي بيمه اين كار با مشكلاتي روبه‌رو است. بنابراين در اين زمينه ابتدا بايد اطلاع‌رساني و يا همان بسترسازي فرهنگي انجام شود. به اين معني كه مردم با اين‌گونه بيمه‌نامه‌ها آشنا شده و به خريد بيمه‌نامه الكترونيكي عادت كنند. در اين روند ماهيت بازاريابي تغيير مي‌كند. علاوه بر آن، كاركرد نمايندگي بيمه به مديريت اطلاعات تغيير يافته و با امكاناتي الكترونيكي، اطلاعات بيمه‌اي نيز توسط وب‌سايت‌ها ساده‌تر عرضه مي‌شود. قدم بعدي فروش بيمه‌نامه‌هاي ساده به مردم است به اين ترتيب كه مشخصات بيمه‌نامه‌ها از طريق وب سايت در اختيار مردم قرار گرفته و آن‌ها با مقايسه نرخ شركت‌هاي مختلف بيمه، يكي را انتخاب كرده و براي خريد بيمه‌نامه به آن شركت مراجعه مي‌كنند.

فروش برخي از بيمه‌نامه‌ها از طريق شبكه اينترنت به سادگي امكان‌پذير نيست. جمع‌آوري اطلاعات از بيمه‌گذار در صدور بيمه‌نامه نقش اساسي دارد، زيرا براساس اين اطلاعات ريسك ارزيابي مي‌شود. ريسك‌ها استاندارد نيستند، حتي پروژه‌هاي مهندسي نيز در هيچ كجاي دنيا ريسك يكسان ندارند در حالي كه نرخ بيمه‌نامه براساس ريسك تعيين مي‌شود. افزون بر اين، هر بيمه‌گذار داراي اطلاعات محرمانه‌اي است و بيمه‌گر نيز موظف است اين اطلاعات را حفظ كند. با اين وجود فروش الكترونيكي بيمه، هزينه‌ها را كاهش مي‌دهد، رقابت را بيش‌تر مي‌كند، ميزان تقاضا را بالا مي‌برد، بيمه‌نامه‌ها را استاندارد ساخته و از سوي ديگر نظارت را نيز آسان‌تر مي‌كند.

نظارت بايد به طور جدي صورت بگيرد زيرا ممكن است كلاهبرداري و پولشويي در فروش الكترونيكي توسعه پيدا كند در اين زمينه بايد از فعاليت فروشندگان فاقد هويت جلوگيري كند.

بنابراين با توجه به اين‌كه در برنامه تحول صنعت بيمه كه اخيرا توسط رييس‌جمهوري ابلاغ شده، توسعه بيمه‌هاي الكترونيكي جزو برنامه‌هاي توسعه خدمات بيمه‌اي اعلام شده است، لازم است بسترسازي براي پياده‌كردن بيمه الكترونيكي در رئوس برنامه‌هاي مسوولان صنعت بيمه قرار گيرد.